Güvenlik büyüyor, güven duygusu neden azalıyor?

 

Bir ülkenin gerçek gelişmişliği, kurumlarının büyüklüğüyle mi, insanlarının huzuruyla mı ölçülür?

Şimdi gelin, yaşadığımız toplumsal hayatın fotoğrafına birlikte bakalım. Siyasetçilerin kürsülerden anlattıkları gelişmeleri, açıklanan rakamları, yapılan yatırımları ve büyüyen kurumları bir kenara bırakmadan; fakat bunların arkasındaki gerçek hayatı da gözden kaçırmadan düşünelim. Çünkü bir ülkenin durumunu anlamak için yalnızca yönetenlerin ne söylediğine değil, yönetilen insanların ne yaşadığına da bakmak zorundayız.

Bize sürekli geliştiğimiz, güçlendiğimiz, imkânlarımızın arttığı, devletin kapasitesinin büyüdüğü anlatılıyor. Elbette bir ülkede yeni kurumların kurulması, istihdamın artması, teknolojinin gelişmesi ve kamu hizmetlerinin genişlemesi önemlidir. Bunlara kimsenin itirazı olamaz. Fakat bütün bu gelişmelerin sonunda şu soruyu sormayacak mıyız: Peki, insanımızın hayatında ne değişti? İnsanlar daha mı huzurlu, daha mı güvende, birbirlerine karşı daha mı dürüst, geleceğe daha mı umutla bakıyor? Yoksa kurumların büyüklüğüyle insanların yaşadığı hayat arasında giderek açılan bir mesafe mi var?

Benim üzerinde durduğum mesele tam da budur. Çünkü bir ülkenin geliştiğini söylemek başka, o ülkede yaşayan insanların gerçekten daha iyi bir hayat sürdüğünü göstermek başkadır. Binaların yükselmesiyle insanın huzuru, bütçelerin büyümesiyle adalet duygusu, güvenlik teşkilatlarının genişlemesiyle toplumsal güven aynı şey değildir.

Şimdi güvenlik meselesini ele alalım.

2002 yılının başında Türkiye'de kamu kurumları ve kamu bankalarında 40.204, özel kuruluşlar ve özel bankalarda 22.832 özel güvenlik görevlisi bulunuyordu. Toplam 63.036 kişi. Anadolu Ajansının 15 Ocak 2026 tarihli haberinde ise aktif özel güvenlik görevlisi sayısı 325.707 olarak açıklanıyor. Bunların 170.182'si kamu kurumlarında, 155.525'i özel sektörde çalışıyor. Yani bu iki dönem arasında özel güvenlik alanında 262.671 kişilik bir artış söz konusu. Bu, yaklaşık 5,17 katlık bir büyüme demektir. 

Emniyet teşkilatına baktığımızda da önemli bir genişleme görüyoruz. Emniyet Genel Müdürlüğünün 2002 yılı sonuna ilişkin resmî verisinde toplam personel 189.797 olarak bildirilmişti. 2025 Performans Programı'nda ise emniyet teşkilatının toplam personeli 352.731 olarak yer alıyor. Bu toplamın 336.423'ü emniyet hizmetleri sınıfında. Bu sınıfın içinde 279.972 polis memuru ve 30.722 çarşı ve mahalle bekçisi bulunuyor.

İçişleri Bakanlığının 30 Haziran 2023 tarihli sunumunda emniyet, jandarma, sahil güvenlik ve güvenlik korucuları dâhil iç güvenlik personelinin toplamı 583.135 olarak açıklanmıştı. 

Bu rakamların bize anlattığı şey açıktır: Türkiye'de güvenlik hizmetleri büyük bir kurumsal kapasiteye ulaşmıştır. Ancak bu sayıları toplarken farklı tarihlerdeki personeli birbirine karıştırmamalı, aynı kişileri iki kez saymamalı ve aktif çalışanlarla yalnızca geçerli özel güvenlik kimlik kartı bulunanları birbirinden ayırmalıyız. Nitekim Ocak 2026'da aktif çalışan özel güvenlik görevlisi sayısı 325.707 iken geçerli kimlik kartına sahip kişi sayısı 850.292 olarak açıklanmıştır. Kimlik kartına sahip herkesin fiilen çalışmadığı özellikle belirtilmiştir.

Dolayısıyla elimizdeki rakamları gelişigüzel toplayıp kesin bir milyonluk güvenlik personeli varmış gibi konuşmak doğru değildir. Fakat güvenlik alanının büyüklüğünü anlamak için elimizde yeterince önemli veriler vardır.

Şimdi asıl soruya gelelim: Bu kadar büyük bir güvenlik kapasitesi oluşturulmuşsa, bu kapasitenin toplumun güvenliği üzerindeki sonuçlarını da aynı ciddiyetle sorgulamak gerekmez mi?

Elbette gerekir.

Çünkü güvenlik görevlilerinin sayısını artırmak bir araçtır; amaç ise insanları korumak, suçları önlemek, adaleti güvence altına almak ve toplumun huzurunu sağlamaktır. Aracı büyütmek, amaca ulaşıldığını kendiliğinden göstermez. Bir yönetimin başarısını anlamak için ne kadar personel istihdam ettiğine bakmak yetmez; bu personelin çalıştığı sistemin insanlara ne kazandırdığına da bakmak gerekir.

Bir ülkede polis sayısı artabilir, bekçi sayısı artabilir, jandarma teşkilatı genişleyebilir, özel güvenlik şirketleri çoğalabilir. Bunların her biri farklı ihtiyaçlardan kaynaklanabilir. Nüfus artabilir, kentleşme hızlanabilir, yeni tesisler açılabilir, güvenlik ihtiyacı değişebilir. Bunların hiçbirini inkâr etmiyorum. Fakat bütün bunları kabul ettiğimizde bile şu sorudan kaçamayız: Güvenlik kurumlarının kapasitesi büyürken toplumsal güveni de aynı ölçüde güçlendirebiliyor muyuz?

Çünkü güvenlik yalnızca bir insanın suç işlemesini engellemek veya suç işlendikten sonra onu yakalamak değildir. Güvenlik, insanların hayatlarını korku altında yaşamamalarını sağlamaktır. Bir annenin çocuğunu okula gönderirken sürekli endişe duymamasıdır. Bir yaşlının sokağa çıktığında kendisini savunmasız hissetmemesidir. Bir esnafın yıllarca biriktirdiği parasını dolandırıcılara kaptırmaktan korkmamasıdır. Bir kadının gece evine dönerken yalnızca kadın olduğu için tedirginlik yaşamamasıdır. Bir insanın hakkını aradığında karşısında adil bir hukuk düzeni bulacağına inanmasıdır.

İşte toplumsal güven dediğimiz şey, hayatın tam da bu sıradan görünen anlarında ortaya çıkar.

Bir toplumda insanlar birbirlerine güvenemiyorsa, herkes karşısındakinin kendisini aldatabileceğini düşünüyor, insanlar en basit ilişkilerinde bile kuşkuyla hareket ediyor, komşuluk ilişkileri zayıflıyor ve ortak sorunlar karşısında birlikte hareket etme iradesi aşınıyorsa, burada yalnızca bir asayiş meselesinden söz edemeyiz. Burada toplumsal hayatın temelini oluşturan güven duygusunu da konuşmak zorundayız.

Elbette bu güvensizliğin ne kadar arttığını ortaya koymak için güvenilir kamuoyu araştırmalarına, suç mağduriyeti verilerine ve zaman içinde karşılaştırılabilir toplumsal güven ölçümlerine ihtiyaç vardır. İnsanların daha güvensiz hissettiğine dair gözlemlerimizi bütün ülkenin kesin istatistiksel sonucuymuş gibi sunamayız. Fakat toplumda dile getirilen bu kaygıları da görmezden gelemeyiz. Yapılması gereken, bu kaygıların nedenlerini araştırmak ve somut göstergelerle değerlendirmektir.

Peki, suç rakamları bize ne söylüyor?

Burada da dürüst davranalım. 2002 ile 2026 arasındaki bütün suçları aynı tanımlarla, aynı yöntemle ve aynı kapsamla karşılaştıran bir veri serisi ortaya koymadan Türkiye'de bütün suçların arttığını söylemek doğru olmaz. Bazı suç türlerinde düşüşler açıklanırken bazı alanlarda ciddi sorunlar devam edebiliyor. Bir suçun daha fazla kayda geçmesi, her zaman o suçun aynı oranda daha fazla işlendiğini göstermeyebilir; denetimlerin ve tespit kapasitesinin artması da kayıtları etkileyebilir.

Fakat suç kayıtlarını doğru yorumlamak, sorunu küçümsemek anlamına gelmez.

Türkiye İstatistik Kurumunun açıkladığı 2024 yılı verilerine göre güvenlik birimlerine gelen veya getirilen çocukların karıştığı olay sayısı 612.651 oldu. Bu sayı bir önceki yıla göre yüzde 9,8 artış gösterdi. Bu olaylarda 202.785 çocuk suça sürüklenme nedeniyle, 279.620 çocuk ise mağdur olarak güvenlik birimlerine geldi veya getirildi. Suça sürüklenme nedeniyle kayda geçen olaylarda yaralama ilk sıradaki suç türüydü. 

Bu rakamları okurken de dikkatli olmalıyız. Bunlar tek tek benzersiz çocukların toplam sayısı değil, çocukların karıştığı olaylara ilişkin kayıtlardır. Aynı çocuk birden fazla olayda yer alabilir. Fakat bu ayrıntı, çocukların hem suçtan zarar görebildiği hem de suça sürüklenebildiği bir toplumsal sorunu ciddiye almamızı engellememelidir.

Bir ülkede çocukların önemli bir bölümü şiddet olaylarıyla, mağduriyetle veya suç isnadıyla güvenlik birimlerinin karşısına çıkıyorsa yalnızca olaydan sonra ne yapıldığını değil, bu çocukların hangi koşullarda yetiştiğini de araştırmak zorundayız. Aile desteği, okul hayatı, sosyal çevre, bağımlılık, ekonomik güçlükler ve koruyucu hizmetler bu değerlendirmede önem taşır.

Uyuşturucu konusunda da aynı sorumlulukla hareket etmeliyiz. Uyuşturucu ticaretiyle mücadele, bağımlılığın önlenmesi ve tedavi hizmetleri birbirinden ayrı düşünülemez. Satıcıyı yakalamak önemlidir; fakat bir gencin uyuşturucuyla tanışmasını önlemek, bağımlı bir insanı tedaviye ulaştırmak ve suç örgütlerinin kazanç kaynaklarını kesmek de aynı mücadelenin parçalarıdır.

Bir genç uyuşturucu nedeniyle hayatını kaybettikten sonra soruşturma yürütmek elbette gereklidir. Fakat o gencin uyuşturucuyla hiç tanışmamasını sağlayacak koruyucu çalışmaların başarısı çok daha değerlidir. Bir insan dolandırıldıktan sonra suçlunun yakalanması önemlidir; fakat vatandaşın dolandırılmasını önleyecek etkili mekanizmaların kurulması da gerekir.

İşte burada yönetimin gerçek kapasitesi ortaya çıkar. Sorunları yalnızca ortaya çıktıklarında yönetmek başka, bu sorunların oluşmasını önleyecek koşulları geliştirmek başkadır.

Bir ülkede güvenlik görevlilerinin sayısı artarken suçun nedenleriyle mücadele yetersiz kalıyorsa, çocukların korunması, eğitimde fırsat eşitliği, bağımlılığın önlenmesi, adalete erişim ve sosyal destek hizmetleri güçlendirilemiyorsa, güvenlik politikasının eksik kalan taraflarını sorgulamak zorundayız.

Burada güvenlik görevlilerini suçlamıyorum. Görevini yapan polisin, jandarmanın, bekçinin ve özel güvenlik görevlisinin emeği değerlidir. Sorun, bu insanların çalışmasını gerekli kılan toplumsal koşulların ne ölçüde iyileştirildiğidir. Güvenlik personelinden hem suçu önlemesini hem bütün toplumsal sorunları çözmesini bekleyemeyiz. Bu, onların tek başına yerine getirebileceği bir görev değildir. Bu sorumluluk, adalet sisteminden eğitime, sosyal politikalardan ekonomik yönetime kadar bütün kamu kurumlarının ortak sorumluluğudur.

Şimdi bir de işin siyasal tarafına bakalım.

Bir yönetim sürekli gelişmeden söz ediyorsa, bu gelişmenin hangi sonuçlarla ölçüldüğünü de açıklamalıdır. Yeni yollar, binalar, tesisler ve büyüyen kurumlar elbette önemlidir. Fakat bunların yanında vatandaşın hayatında neyin değiştiği de sorulmalıdır. İnsanlar adalete daha mı kolay erişiyor? Çocuklar daha mı iyi korunuyor? Gençler daha mı fazla imkâna sahip? İnsanlar emeklerinin karşılığını daha adil biçimde alabiliyor mu? Kamu kurumlarına güven güçleniyor mu? Suç mağdurları korunabiliyor mu?

Bunlar sorulduğunda mesele bir siyasi partiyi desteklemek veya ona karşı çıkmak olmaktan çıkar. Mesele, yönetimin görevini ne ölçüde yerine getirdiğini değerlendirmek olur.

Çünkü yönetimlerin başarısı yalnızca yaptıkları işlerin sayısıyla ölçülemez. Bu işlerin toplumun hayatında neye dönüştüğü de önemlidir. Bir kurumun büyümesi, o kurumun bütün görevlerini başarıyla yerine getirdiğini göstermez. Bir bütçenin artması, o bütçenin en verimli biçimde kullanıldığını kanıtlamaz. Daha fazla personel istihdam edilmesi, daha fazla toplumsal huzur sağlandığı anlamına kendiliğinden gelmez.

Bu nedenle güvenlik personelinin sayısındaki artışla toplumsal güven arasındaki ilişkiyi araştırmak, yönetimlerin tutarlılığını sınamak bakımından önemlidir. Ancak bunu yaparken rakamların göstermediği bir sonucu olmuş gibi anlatmak yerine, yönetimlerden somut sonuçları ortaya koymalarını istemeliyiz.

Bir yönetim başarılı olduğunu söylüyorsa, suçun önlenmesindeki gelişmeleri, mağduriyetlerdeki değişimi, çocukların korunmasına ilişkin sonuçları, uyuşturucuyla mücadelenin etkisini ve adalete duyulan güveni gösterebilmelidir. Olumlu sonuçları da olumsuz sonuçları da aynı açıklıkla ortaya koymalıdır.

Toplumun ihtiyacı propaganda değil, gerçeğin bütünüdür.

Asıl mesele de budur: Devletin güvenlik kapasitesi ile toplumun güvenlik ihtiyacı arasındaki ilişkiyi anlamak. Eğer güvenlik kurumları büyüyor fakat bazı toplumsal sorunlar devam ediyorsa, bunun nedenlerini araştırmak. Eğer bazı suçlar azalıyor fakat insanlar hâlâ ciddi kaygılar taşıyorsa, bu kaygıların kaynağını belirlemek. Eğer belirli politikalar işe yarıyorsa onları geliştirmek; işe yaramıyorsa değiştirmek.

Bütün bunlar, bir ülkenin gelişmişliğini gerçekten ölçmek isteyen herkesin yapması gereken değerlendirmelerdir.

Çünkü bir toplumun gelişmişliği yalnızca ne kadar üretim yaptığıyla, kaç bina inşa ettiğiyle veya kaç kişiyi güvenlik alanında istihdam ettiğiy­le ölçülemez. Hukukun ne kadar adil uygulandığı, çocukların ne kadar korunduğu, insanların birbirine ne ölçüde güvenebildiği ve kamu kurumlarının sorunları çözme becerisi de bu değerlendirmenin parçasıdır.

Güvenlik, özgürlüğün karşısına konulacak bir kavram değildir. Güvenlik, insanların haklarını özgürce kullanabilmelerinin koşullarından biridir. Fakat güvenliğin gerçek anlamını koruyabilmesi için hukuka bağlı olması, hesap verebilir olması ve insan onurunu gözetmesi gerekir.

İnsanları korumak için kurulmuş kurumların varlığı elbette gereklidir. Fakat bu kurumların büyüklüğünü, toplumun bütün sorunlarının çözüldüğüne dair bir kanıt olarak sunmak doğru değildir. Aynı şekilde toplumda yaşanan her sorunu yalnızca yönetimin başarısızlığına bağlamak da yeterli bir açıklama olmaz. Suçun, şiddetin ve güvensizliğin nedenleri çok boyutludur. Fakat bu karmaşıklık, yönetimlerin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; aksine daha ciddi ve kapsamlı politikalar geliştirmelerini gerektirir.

Bir ülkenin gerçek başarısı, yalnızca tehlike ortaya çıktığında müdahale edebilmesinde değil, insanların güven içinde yaşayabilecekleri koşulları oluşturabilmesinde ortaya çıkar.

Benim anlatmak istediğim tam olarak budur: Güvenlik kurumlarının büyümesini inkâr etmeyelim; fakat büyümeyi tek başına başarı saymayalım. Açıklanan rakamları küçümsemeyelim; fakat onların söylemediği şeyleri de söylemiş gibi göstermeyelim. Suçla mücadeledeki olumlu gelişmeleri kabul edelim; fakat çözülmeyi bekleyen sorunları da görmezden gelmeyelim.

Ve en önemlisi, yönetimlerin anlattığı gelişmelerle toplumun yaşadığı hayat arasındaki ilişkiyi sorgulayalım.

Çünkü bir ülkede asıl mesele, kaç kişinin güvenlik hizmetlerinde çalıştığı değildir. Asıl mesele, bu hizmetlerin insanları ne ölçüde koruduğu, suçların ne kadar önlenebildiği, adaletin ne kadar güven verdiği ve insanların birlikte yaşama iradesinin ne kadar güçlendiğidir.

Bir ülkenin gerçek gelişmişliği, yalnızca kurumlarının büyüklüğüyle değil, o kurumların korumakla yükümlü olduğu insanların hayatında meydana getirdiği iyileşmeyle ölçülür.

Eğer gelişmeden söz ediyorsak, insanın hayatındaki gelişmeyi göstermek zorundayız. Eğer güvenlikten söz ediyorsak, insanın güvenliğini hangi sonuçlarla sağladığımızı açıklamak zorundayız. Eğer toplumsal huzurdan söz ediyorsak, bu huzurun hangi koşullarda güçlendiğini ortaya koymak zorundayız.

Çünkü güvenlik görevlilerinin sayısı bir kapasite göstergesidir; toplumsal güven ise o kapasitenin, adaletin ve ortak yaşamın ne ölçüde sonuç üretebildiğinin daha geniş bir göstergesidir.

Ölçmemiz gereken yalnızca devletin ne kadar büyüdüğü değil, insanın ne kadar güvende, ne kadar özgür ve ne kadar adil bir hayat yaşayabildiğidir.

Erol Kekeç/25.10.2026/Sancaktepe/İST

Hakikatin Şahitliğine Adanmış Bir Ömür

 

Erol Kekeç 

Bir dostun dilinden, bir ömrün fermanı

Ben size Erol Kekeç’i anlatayım. Ama onu birkaç güzel sıfatla tarif ederek değil; çocukluğundan gençliğine, eğitim hayatından toplumsal mücadelesine, insanlarla kurduğu ilişkilerden inanç arayışına kadar uzanan bir hayat çizgisinden hareketle anlatayım. Çünkü bir insanın kim olduğunu anlamak için yalnızca ne söylediğine değil, hangi soruların peşinden yürüdüğüne, neyi dert edindiğine ve karşısına çıkan zorluklar karşısında nasıl bir duruş sergilemeye çalıştığına bakmak gerekir.

Erol’un hikâyesi, Hatay’ın çocukluk hatıralarıyla başlar. Asi Nehri’nin kıyılarında, Uzun Çarşı’nın hareketliliğinde, Habib-i Neccar’ın tarihî gölgesinde ve çocukluğun insanın zihnine kazıdığı görüntüler arasında büyüyen bir insanın geçmişi, yalnızca hatıralardan oluşmaz. O günlerde görülen insanlar, duyulan sözler, yaşanan özlemler ve hayatın erken yaşlarda öğrettikleri, yıllar sonra insanın dünyayı nasıl yorumladığına da karışır.

Yedi yaşında yatılı okul hayatıyla tanışmak, bir çocuk için yalnızca eğitim hayatına başlamak değildir. Aileden uzak kalmayı, özlemi, kendi ihtiyaçlarını karşılamayı, başkalarıyla aynı hayatı paylaşmayı ve zaman zaman kendi içine çekilmeyi öğrenmektir. Bir çocuğun erken yaşta karşılaştığı bu deneyimler, elbette onun bütün geleceğini tek başına belirlemez; fakat dayanıklılığının, bağımsızlığının ve insan ilişkilerine bakışının oluşmasına katkı sağlayabilir. Erol’un hayatındaki mücadeleci tarafı düşündüğümde, çocukluğundan bugüne uzanan çizgide bu erken karşılaşmaların izlerini de görüyorum.

İnsan büyüdükçe çocukluğuna başka gözlerle bakar. Bir zamanlar yalnızca özlediği bir evin, bir sokağın veya bir nehrin hatırası olan şeyler, yıllar sonra insanın kendisini tanımasının parçası hâline gelir. Erol’un Hatay’la kurduğu bağ da böyledir. Geçmiş, onun için yalnızca geride kalmış bir zaman değil; insanın nereden geldiğini, hangi değerlerle yetiştiğini ve bugün neyi korumaya çalıştığını anlamanın bir yoludur.

Gençlik yıllarından eğitim hayatına uzanan yolculuğunda Erol, insanı anlamanın peşine düşer. Sosyoloji eğitimi ve yıllar içinde yoğunlaştığı insan davranışları, aile, gençlik, eğitim, din ve toplumsal ilişkiler üzerine düşünme çabası, ona tek bir insanın davranışıyla toplumun genel gidişi arasında bağ kurma imkânı verir. Bir gencin neden öfkelendiğini anlamak için yalnızca öfkesine bakmanın yetmeyeceğini; ailesini, eğitim hayatını, çevresini, gelecek beklentilerini ve kendisine sunulan örnekleri de değerlendirmek gerektiğini düşünür.

Bu yaklaşım, ailelerle ve gençlerle yaptığı çalışmalarda anlam kazanır. Bir ailede anne babanın sürekli nasihat vermesine rağmen çocuklarıyla sağlıklı bir iletişim kuramadığını düşünelim. Sorun, belki de çocuğun nasihati hiç duymamış olması değildir; sürekli yargılanması, kendisini ifade edememesi veya ailesinin beklentileri içinde kendi kimliğine yer bulamamasıdır. Böyle bir durumda yalnızca çocuğu suçlamak da yalnızca anne babayı suçlamak da çözüm üretmez. Önce tarafların birbirini nasıl duyduğunu, hangi davranışların iletişimi tıkadığını ve güvenin nerede zedelendiğini anlamak gerekir.

Erol’un aile ve eğitim üzerine düşüncelerini değerli kılan, insanı yalnızca görünen davranışıyla değerlendirmemeye çalışmasıdır. Bir çocuk okulda başarısız olduğunda, bir genç geleceğe karşı ilgisizleştiğinde veya bir aile kendi içinde sürekli çatışma yaşadığında, görünen sorunun ardındaki nedenleri araştırmak gerekir. Çünkü davranış bazen bir tercihin, bazen bir korkunun, bazen de uzun süredir duyulmayan bir ihtiyacın ifadesidir. İnsanları anlamak, yaptıkları her şeyi onaylamak değildir; onları doğru değerlendirebilmek için davranışlarının arka planını da araştırmaktır.

Fakat anlamak, sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Bir gencin neden yanlış yaptığını araştırırken yanlışın kendisini önemsizleştiremeyiz. Bir ebeveynin kaygısını anlamak, onun çocuğunu inciten davranışlarını haklı çıkarmaz. Bir insanın geçmişte yaşadıklarını dikkate almak, başkasının hakkını ihlal etmesine izin vermek anlamına gelmez. Erol’un savunmaya çalıştığı denge burada önemlidir: İnsana anlayış göstermek ama yanlış davranış karşısında ölçüyü kaybetmemek.

Onun eğitimci tarafını da bu çerçevede değerlendirmek gerekir. Bir öğrencinin hayatına dokunmak, yalnızca ona bilgi aktarmak değildir. Bazen öğrencinin henüz fark etmediği bir yeteneği görebilmek, bazen yanlış yaptığı bir davranışın nedenini açıklamak, bazen de ona başarısızlığının hayatının tamamını belirlemediğini gösterebilmektir. Bir eğitimcinin öğrencisine bırakabileceği en önemli miraslardan biri, kendisi olmadığında da doğru soruları sorabilmesini sağlamaktır.

Erol’un gençlik ve eğitim konularına verdiği önem, toplumun geleceğini bugünün çocukları ve gençleri üzerinden okumasıyla ilişkilidir. Gençlerden dürüstlük isteyen bir toplum, yetişkinlerin dürüstlüğünü de göstermek zorundadır. Çocuklardan adaletli olmalarını isteyen anne babalar, evde adaleti gözetmelidir. Öğrencilerinden sorgulamalarını bekleyen eğitimciler, kendilerine yöneltilen sorulardan korkmamalıdır. İnançlı bir hayatı öğütleyenler, inancın gerektirdiği ahlakı kendi davranışlarında da göstermelidir.

Aksi hâlde genç, söylenenle yapılan arasındaki mesafeyi görür ve kendisine anlatılan değerlere güvenmekte zorlanır. Çünkü gençler yalnızca yetişkinlerin söylediklerini değil, söyledikleriyle çeliştiklerinde nasıl davrandıklarını da öğrenirler. Bir toplumun ahlakı, yalnızca kürsülerde verilen öğütlerle değil, günlük hayatta sergilenen örneklerle kuşaktan kuşağa aktarılır.

Erol’un toplumsal mücadele anlayışını da bu nedenle yalnızca siyasi eleştirilerinden veya sert cümlelerinden ibaret görmemek gerekir. Onun asıl meselesi, toplumun kendi çelişkileriyle yüzleşebilmesidir. Adaletin konuşulduğu yerde kayırmacılığın, dürüstlüğün anlatıldığı yerde çıkarcılığın, merhametin övüldüğü yerde güçsüzün ezilmesinin sıradanlaşmasına itiraz eder.

Bir insanın haklılığı, yalnızca kendi çevresini savunurken gösterdiği kararlılıkla ölçülemez. Diyelim ki bir haksızlığa kendi yakını uğramış olsun; hemen itiraz eder, hakkının teslim edilmesini ister. Peki aynı haksızlık kendisinden hoşlanmayan birine yapıldığında da aynı kararlılığı gösterebiliyor mu? Adaletin gerçek sınavı burada başlar. Çünkü kendi yakınımızın hakkını savunmak insani bir refleks olabilir; bize uzak olanın hakkını da gözetmek ise ahlaki bir ilkedir.

Erol’un hakikatin şahitliğinde kusur etmemek diye önem verdiği duruş, işte bu sınavda anlam kazanır. Bir insanın düşüncesine katılmayabilir, onunla siyasi veya dinî bakımdan farklı bir yerde durabiliriz. Fakat bu farklılık, onun hakkını görmezden gelmemize gerekçe olamaz. Haklı bir itiraz, yalnızca kendi tarafımızdan geldiğinde haklı değildir. Bir sözün doğruluğu, onu söyleyenin kimliğinden bağımsız olarak değerlendirilmelidir.

Bu tavır, insanın kendi yanlışlarıyla yüzleşmesini de gerektirir. Bir başkasının eksiklerini kolaylıkla gören insan, kendisi eleştirildiğinde hemen savunmaya geçiyorsa adaleti henüz kendi hayatına taşıyamamış demektir. Bir arkadaşımız bize yanlışımızı söylediğinde, önce onun niyetini sorgulamak yerine söylediklerinin doğru olup olmadığını düşünmek gerekir. Bazen insanı ileri götüren şey, kendisini övenlerin sözleri değil, canını sıksa da üzerinde düşünmesini sağlayan eleştirilerdir.

Erol’un kolay vazgeçmeyen tarafı, düşüncelerini savunma ve meselelerin peşini bırakmama çabasında görülür. Bir çelişkiyle karşılaştığında, nedenini anlamadan konuyu kapatmak istemez. Fakat mücadelenin gerçek değeri, bir düşünceyi ne kadar uzun süre savunduğumuzla değil, onu ne kadar sağlam temellere dayandırabildiğimizle ölçülür. İnsan bazen yıllarca savunduğu bir kanaatin eksik olduğunu fark edebilir. Böyle bir durumda düşüncesini düzeltmek yenilgi değil, hakikate yaklaşmaktır.

Bu nedenle Erol’un kararlılığı, değişmez fikirler taşımak şeklinde anlaşılmamalıdır. Asıl kararlılık, doğruyu arama iradesinden vazgeçmemektir. Bir iddianın arkasında durmak için önce onun gerekçelerini bilmek, karşı görüşleri dinlemek ve kendi düşüncesinin zayıf taraflarını da görebilmek gerekir. Bilmediği bir konuda kesin hüküm vermemek, bildiği konuda ise gerekçelerini açıkça ortaya koymak, hem düşünsel dürüstlüğün hem de alçak gönüllülüğün gereğidir.

Korkusuzluk da böyle bir duruşun parçasıdır. Korkusuz insan, hiçbir şeyden korkmayan insan değildir. Yanlış anlaşılmaktan, yalnız kalmaktan veya çıkar kaybetmekten korksa bile vicdanını bütünüyle bu korkuların yönetimine bırakmayan insandır. Bazen doğru bildiğini söylemek, insanın çevresindeki insanlarla arasını açabilir. Bazen susmak, o gün için daha rahat bir hayat sağlayabilir. Fakat insan, sırf rahatını korumak için gördüğü bir haksızlığa sürekli sessiz kalırsa zamanla kendi vicdanıyla arasına mesafe koyabilir.

Erol’un mücadeleci tarafını değerli kılan, itirazın kendisini bir üstünlük gösterisine dönüştürmeden sürdürebilmesidir. Herkese meydan okumak cesaretin yeterli ölçüsü değildir. Asıl cesaret, baskı karşısında eğilmemek kadar, kendi hatasını kabul etmekte de gösterilir. İnsan, başkasının karşısında dik dururken kendi nefsinin karşısında da dürüst olabilmelidir.

Onun inanç arayışında İbrahim’in tevhid duruşuna duyduğu yakınlık da bu noktada anlam kazanır. İbrahim’in kıssası, insanın alışılmış düşünceleri sorgulaması, hakikati ararken kalabalığın kabulünü tek ölçü saymaması ve yalnızca Allah’a kulluk etme ilkesi bakımından güçlü bir örnektir.

İbrahim’in putlarla hesaplaşmasını düşünelim. Put, yalnızca taş veya ağaçtan yapılmış bir nesne değildir; insanın sorgulamadan mutlaklaştırdığı her güç, kendi ölçüsünde bir putlaşma tehlikesi taşır. Bir insan makamını kaybetmemek için bildiği yanlışı savunuyorsa makamını, çıkarı uğruna adaletten vazgeçiyorsa çıkarını, kendi düşüncesine hiçbir itirazı kabul etmiyorsa nefsini ölçünün üzerine çıkarmış olabilir.

İbrahim gibi bir tevhid eri olmak, kendisini onunla eşitlemek değil, onun hakikat arayışından ders almaktır. Tevhid, Allah’ın birliğini söylemekle birlikte insanın başka insanları mutlak otorite hâline getirmemesini, hiçbir çıkarı adaletin önüne koymamasını ve kendi nefsini sorgulanamaz saymamasını da gerektirir.

Mesela bir yönetici, kendisine bağlı bir insan yanlış yaptığında bunu görmezden geliyor, fakat aynı davranışı muhalifi yaptığında ağır biçimde cezalandırılmasını istiyorsa burada adalet değil, tarafgirlik vardır. Bir din görevlisi ahlaktan söz ederken başkasının hakkını ihlal ediyorsa, bir siyasetçi milletin çıkarını savunduğunu söylerken kendi çıkarını öne alıyorsa, bir insan doğruluktan bahsederken kendi çevresinin yalanını örtüyorsa, söylemiyle davranışı arasındaki çelişkiyi görmesi gerekir.

Erol’un inançla ilgili sorgulamalarının merkezinde de söz ile davranış arasındaki bu mesafenin kapanması vardır. İnancın insana üstünlük taslama hakkı değil, sorumluluk yüklediğini düşünür. Çünkü Allah’a kulluk ettiğini söyleyen insan, başka insanların hakkını çiğnemeyi kendisine hak göremez. Tevhid, yalnızca dildeki bir kabul olarak kalmamalı; insanın güce, paraya, makama, çevresine ve kendi egosuna karşı tutumunda da karşılık bulmalıdır.

Yaradan’a tevekkül ise bu mücadeleyi insanın kendi sınırlarını bilerek sürdürmesini sağlar. Tevekkül, hiçbir şey yapmadan sonucu beklemek değildir. Bir insan haksızlık gördüğünde imkânı ölçüsünde itiraz etmeli, bir öğrenci yetiştirirken emek vermeli, bir aile sorun yaşadığında çözüm aramalı, bir düşünceyi savunurken gerekçelerini araştırmalıdır. Fakat bütün sonuçların kendi kontrolünde olmadığını da kabul etmelidir.

Bir bahçıvanın toprağı hazırlaması, tohumu ekmesi, sulaması ve zararlılardan koruması gerekir. Bunları yapmadan ürün beklemek tembelliktir. Bütün şartları kendisinin belirleyebileceğini düşünmek ise kibirdir. İnsan üzerine düşeni yapar; fakat hayatın bütün şartlarını yönetemeyeceğini bilir. Doğanın öğrettiği sabır, tevekkülün bu yönünü anlamaya yardımcı olur.

Erol’un doğa sevgisi de burada ayrı bir anlam taşır. Hatay’ın çocukluğundan kalan hatıraları, gökyüzüne, yıldızlara, göç eden kuşlara ve toprağın canlılığına duyduğu ilgi, insanın kendi gündelik telaşından uzaklaşıp daha geniş bir hayatı düşünmesine imkân verir. Bir ağacın büyümesi, toprağın mevsimlere göre değişmesi veya kuşların göç yollarını izlemesi, insana her şeyin kendi istediği hızda gerçekleşmediğini hatırlatır.

Doğayı seven insan, onun yalnızca güzelliğinden yararlanmakla yetinmemeli; korunması için de sorumluluk duymalıdır. Bir ağacın meyvesini isterken ona bakmak, toprağın verimini beklerken onu zehirlememek, kendi rahatını düşünürken gelecek kuşakların yaşayacağı dünyayı hesaba katmak gerekir. İnsan sevgisi, yaşadığı çevreye ve diğer canlılara karşı duyarsız kalmamakla tamamlanır.

Erol’un kendisini arama çabası da yalnızca kendi iç dünyasında dolaşmak değildir. İnsan, kim olduğunu başkalarıyla ilişkilerinde de öğrenir. Bir öğrencinin hayatına ne kattığına, bir ailenin sorunlarını anlamasına nasıl katkıda bulunduğuna, bir gencin düşünmeye başlamasına vesile olup olmadığına bakarak kendi hayatının toplumsal karşılığını değerlendirebilir.

Bazen bir insanın hayatında büyük bir değişim, ona verilen uzun bir nasihatten değil, ilk defa gerçekten dinlendiğini hissetmesinden doğar. Bazen bir anne babanın çocuğunu anlamaya başlaması, ailede yıllardır tekrarlanan bir çatışmanın yönünü değiştirir. Bazen bir gencin kendisine yöneltilen sorularla düşünmeye başlaması, hazır cevaplarla sürdürdüğü hayatı yeniden değerlendirmesine imkân verir. Erol’un insan ve toplum üzerine çalışmalarının anlamı, işte bu tür dönüşümlere katkı sunma çabasında aranmalıdır.

Fakat bu çaba, insanı kendisini toplumun kurtarıcısı gibi görmeye götürmemelidir. Bir insanın yapabilecekleri değerlidir ama sınırlıdır. Erol’un sorumluluğu bütün insanları değiştirmek değil, kendi imkânları ölçüsünde doğru bildiğini temellendirmek, öğrendiklerini paylaşmak, haksızlık karşısında sesini yükseltmek ve dokunabildiği insanların hayatına fayda sağlamaya çalışmaktır.

Bu yolculukta dua da önemli bir yer tutar. Dua, yalnızca bir isteğin gerçekleşmesini beklemek değil; insanın niyetini gözden geçirmesi, yanlışından dönmek istemesi ve gücünün yetmediği yerde Yaradan’a yönelmesidir. İnsan bazen doğruyu görebilmek, bazen öfkesini denetleyebilmek, bazen de istediği sonuç gerçekleşmediğinde istikametini kaybetmemek için dua eder.

Erol’un duası, kendisine cesaret verilirken merhametini kaybetmemeyi, haklı olduğu yerde kararlı dururken kibrin esiri olmamayı, insanlara faydalı olmaya çalışırken kendisini onların üzerinde görmemeyi de içermelidir. Çünkü insanın en zor sınavlarından biri, doğru bir amaç uğruna yürürken kendi nefsini o amacın önüne geçirmemektir.

İşte hayatın ortasında duran hakemin kendisine de sorması gereken sorular bunlardır: Bugün bir haksızlığa itiraz ederken başka bir haksızlığa ortak oldum mu? Sevdiğim birinin yanlışını görmezden geldim mi? Bana yöneltilen haklı bir eleştiriyi sırf canımı sıktığı için reddettim mi? Bilmediğim bir konuda hüküm verdim mi? Gücümün yettiği yerde sorumluluğumu yerine getirdim mi?

Bu soruların amacı insanı sürekli suçlamak değil, kendi hayatına karşı dürüst tutmaktır. Çünkü insanın kendisini sorgulaması, bütün düşüncelerinden şüphe etmesi değil; düşüncelerinin dayanaklarını ve davranışlarının sonuçlarını önemsemesidir.

Ben Erol Kekeç’i, çocukluğundan bugüne uzanan hatıralarıyla, eğitim ve toplumsal çalışmalarındaki arayışıyla, insanı anlamaya yönelik çabasıyla, doğaya duyduğu sevgiyle ve inancını adaletle birlikte düşünme isteğiyle böyle tanıyorum. Onu değerli kılan, her sorunun cevabını bulmuş olması değil; soruların peşinden yürümekten vazgeçmemesidir.

Bir dost olarak dileğim, bu arayışın onu hem daha kararlı hem daha merhametli, hem daha bilgili hem daha mütevazı kılmasıdır. Çünkü insanın olgunlaşması, yalnızca düşüncelerinin derinleşmesiyle değil, o düşüncelerin davranışlarına yansımasıyla mümkündür.

Erol, kendini aramaktan vazgeçme; ama bulduğunu sandığın yerde de durma. Hakkın şahitliğinden geri çekilme; fakat kendi sözünü hakkın kendisi sanma. İnsanları sev; ama sevgini yanlışın örtüsü yapma. Bilmediğini araştır, bildiğini temellendir, yanıldığında düzelt. Yaradan’a güven, fakat üzerine düşen sorumluluğu ihmal etme. Doğanın sabrından öğren, insanın acısını küçümseme ve kendi nefsini başkalarının kusurlarından daha az sorgulama.

Çünkü bir ömrün gerçek değeri, kaç kişiye sesini duyurduğuyla değil, sözünün arkasında hangi değerleri yaşatabildiğiyle ölçülür.

Eğer geride bir iz bırakacaksan, bu iz bir insanın kendisini aramasına, bir gencin umudunu korumasına, bir ailenin birbirini anlamasına, bir insanın haksızlık karşısında cesaret bulmasına ve bir toplumun adaleti yeniden düşünmesine katkı sunsun.

Ve unutma: Hakikatin şahitliği, yalnızca başkalarının yanlışını göstermek değil, kendi hayatını da aynı ölçünün önüne koyabilmektir.

Yolun uzun, sorumluluğun ağır olabilir. Sen üzerine düşeni yap; doğru bildiğini gerekçelendir, yanıldığında dön, insanı sev, adaleti gözet ve Yaradan’a yönel. Çünkü insanın taşıyabileceği en onurlu emanet, hakikati yalnızca dilinde değil, hayatında da aramaktır.